{"id":20784,"date":"2012-02-02T15:52:23","date_gmt":"2012-02-02T15:52:23","guid":{"rendered":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/ingoma-i-rwanda-igice-cya-xvi\/"},"modified":"2012-02-02T15:51:37","modified_gmt":"2012-02-02T15:51:37","slug":"ingoma-i-rwanda-igice-cya-xvi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/ingoma-i-rwanda-igice-cya-xvi\/","title":{"rendered":"Ingoma i Rwanda (Igice cya XVI)"},"content":{"rendered":"<p>{Nk&#8217;uko twabibateguje mu gice cya cumi na Gatanu, tugiye kwinjira mu gice cy\u2019amateka maremare y\u2019Iremwa ry\u2019Ingoma.Amateka n\u2019imiterere y\u2019ingoma tukaba tugiye kuyava i muzi tukazayagera i muzingo. Tugiye gutangira ku ngingo nkuru twise \u201cIngoma-Ngabe\u201d izagira ingingo nto nyinshi zizagenda zisobanura Ingoma n\u2019umwanya yari ifite mu Rwanda rwo ha mbere.Tugiye kurebera hamwe agace gato kitwa\u201cIngabe z\u2019Abahinza.\u201d}<\/p>\n<p>Wifuza gusoma ibice byabanjirije iki, wakanda hano: [HANO->http:\/\/www.igihe.com\/spip.php?rubrique53]<\/p>\n<p>{{Ingabe z\u2019Abahinza}}<\/p>\n<p>Izina Abahinza ryakomotse ku ngoma zo mu majyaruguru y\u2019uburengerazuba bw\u2019 u Rwanda rugari rwa Gasabo.Abami b\u2019ibyo bihugu bibandaga cyane ku buhinzi,ari nayo nkomoko y\u2019izina ryabo,bakibanda cyane ku mihango gakondo y\u2019umuco karande ikoma ku mbuto no ku buhinzi.Ariko ku mwaduko w\u2019ingoma Nyiginya nibwo babise Abahinza byo kwerekana isumbwe ingoma Nyiginya irusha ingoma Mpinza , ndetse bikanagaragaza itandukaniro ry\u2019imirimo bitagaho cyane. Dore ko Ingoma Nyiginya yo yitaga ku bworozi , cyane cyane inka. <\/p>\n<p>Kera u Rwanda rutarashyika ku ntera y\u2019uru Rwanda uko turuzi ubu, rwarimo impugu nyinshi zajyaga kungana na za Superefegitura zo hambere. Impugu z\u2019Abahinza zo zirondaga amoko ,zikisanzura zikonda amashyamba, zikagengwa n\u2019abakuru b\u2019imiryango. <\/p>\n<p>Muri ibyo bihe nyine byo hambere ,impunyu ziberaga mu mashyamba zigatungwa n\u2019ibyufi n\u2019umuhigo.Abakonde babaga baje gukonda amashyamba bahongeraga izo mpunyu amaturo bitaga[Urwugururo]. <\/p>\n<p>{{Ubwo Abakonde ishyamba }} <\/p>\n<p>bakariturira,bakaritutira,bakaritsura,bakaritamururamo indeka, bagashyira bagatura bagatunga ,bagatunganirwa,;awe ba;ara kugwiza amaboko mabari abakuru b\u2019imiryango bakaba abami bakagira n\u2019ingabo zabo.Abazigaba bakagira Umwami wabo,Abagesera bakagira umwami wabo bityo,bityo&#8230; Abo bose bari Abami b\u2019impugu zabo,bakibanda na none k\u2019umuco karande w\u2019ubuhinzi no ku mihango gakondo ikoma ku mbuto y\u2019imyaka y\u2019ubuhinzi.Ariko k\u2019umwaduko w\u2019ingoma nyiginya,niho Abami b\u2019Abanyiginya baje kubita Abahinza byo kwerekana isumwe ry\u2019ingoma Nyiginya ku ngoma mpinza bari bamaze kwigarurira. <\/p>\n<p>{{Abami -bakonde}}<\/p>\n<p>Abakonde bari abantu b\u2019abavantara bibasiraga gutema ishyamba ,bakariha imbibi bagatura mu giteme cyaryo bazitizaga imiko n\u2019imivumu cyangwa urusasa ,maze iyo ndeka baziyizitije urubibi rw\u2019ibiti n\u2019ibivumu ikitwa [Ubukonde] cyangwa se imirima gakondo bahingaga ,bakayatira abagererwa. Abagererwa bo bakaba rubanda rw\u2019abadeshyi bisungaga abakonde kugirango babone uko bahinga.Ubwo rero abakonde bakabagerera ,bakabatira ariko ku masezerano y\u2019insokeshwa.<\/p>\n<p>(Insokeshwa)cyabaga ari icyatamurima cyatangwaga ku mwaka nako ku musaruro, isuka ,ihene cyangwa se imyaka.Ubwo rero ku gihe cy\u2019umusaruro ,umugererwa yarasokaga ,agasokera Umukonde. <\/p>\n<p>Abakonde n\u2019Abagererwa baturaga hamwe bakiremamo ibisagara ku butumburuke bw\u2019imisozi,imibande igahingwa,ibyanya bikaragirwamo amatungo,urusasa rugacinyira ingo.Imiryango yamaraga kugwiza amaboko ikitoramo Umwami n\u2019Ingoma-ngabe yabaga ari nk\u2019isoko y\u2019umutekano w\u2019abaturage n\u2019inganzo y\u2019uburumbuke bw\u2019igihugu.Umwami akaba umuhuza w\u2019ingoma na rubanda. <\/p>\n<p>Habaga ubwo Abami basubiranagamo bapfa imbibi.Mu mwaka w\u20191923 ingabo za Nyamakwa wategekaga Ubushiru zarwanye n\u2019iza Rukaburacumu wategekaga Ubwanamwari agashaka no kugerekaho Ubushiru.Nibwo barasaniye I Nyamitanzi ho muri Giciye(ubu ni mu Karere ka Nyabihu ), ibikenya hagwa 12. Abakonde bari biganje mu turere duteganye n\u2019ibirunga,bakagira n\u2019ingabe z\u2019impugu z\u2019impugu zabo.Dore Ingabe z\u2019ingenzi z\u2019ibyo bihugu. <\/p>\n<p>\u2022\tIravumera Yari ingabe yo mu Bugamba ho mu Kingogo;<\/p>\n<p>\u2022\tNyamwishyura yari Ingabe yo mu Cyanzarwe ho mu Bugoyi;<\/p>\n<p>\u2022\tRuvugamahame yari Ingabe yo mu Bukonya;<\/p>\n<p>\u2022\tNkunzubushiru yari Ingabe yo mu Bushiru;<\/p>\n<p>\u2022\tBazaruhabaze yari Ingabe yo ,u Ruhengweri rw\u2019Umurera;<\/p>\n<p>\u2022\tKabuce yari Ingabe yo mu Rwankeri;<\/p>\n<p>\u2022\tRugoruhindingoma yari Igabe yo mu Bwanamwari.<\/p>\n<p>Umuhoro utaraduka ,Abakonde bakondeshaga [Inkonzo],aho umuhoro ubonekeye ,bagakondesha umuhoro,ariko babanje kubona uburenganzira bw\u2019Impunyu zagengaga amashyamba. Ubwo burenganzira bwajyanaga nk\u2019uko twabibonye n\u2019[Urwugururo] rwabaga ari ituro umukonde yaturaga kugirango nyirishyamba arimwugururire,amwemerere kuritura no kuritutira. Mu Bami \u2013Bakonde uwamamaye cyane ni Nyamakwa II Nditunze wariho ku ngoma ya Kigeri IV Rwabugiri ,nk\u2019uko tubisanga mu nyandiko P.Powelisi aho atumenyesha Nyamakwa Umuhinza w\u2019Umushiru n\u2019Icyegera cye Kidahiro.Reka tugereranye nk\u2019uko iyo nyandiko ibitangaza ,Abahinza b\u2019I Bushiru n\u2019Abami banyiginya b\u2019igihe cyabo ndetse n\u2019Abami b\u2019I Gisaka b\u2019icyo kibariro. <\/p>\n<p>{{Bushiru\tRwanda\tGisaka\tUmwaka}}<\/p>\n<p>Gasiga \u2013Ngwabije \tCyirima II Rujugira \t&#8211;\t1740<\/p>\n<p>Nyamakwa I Mudende \tKigeli III Ndabarasa \t&#8211;\t1753<\/p>\n<p>Nyamwanga Ngumije\tMibambwe III Sentabyo\tBazimya Shumbusho\t1780<br \/>\nSangano Burondwe\tYuhi IV Gahindiro\tKimemyi IV Getura\t1785<\/p>\n<p>Kibogora Shyirambere\tMutara II Rwogera\tRugeyo Zigama\t1835<\/p>\n<p>Nyamakwa II Nditunze\tKigeli IV Rwabugili\t&#8211;\t1860<\/p>\n<p>Nyamakwa II Nditunze\tMibambwe III Rutalindwa\t&#8211;\t1896<\/p>\n<p>Nyamakwa II Nditunze (yatanze mu 1928)\tYuhi IV Musinga\t&#8211;\t1896<\/p>\n<p>Kidahiro\tYuhi IV Musinga\t&#8211;\t1928<br \/>\nKidahiro(yatanze mu w&#8217; 1954)\tMutara III Rudahigwa\t&#8211;\t1931<\/p>\n<p>{{Ingoma \u2013Nyiginya n\u2019u Bushiru}}<\/p>\n<p>-Yuhi IV Gahindiro niwe waba yaragerageje kwoherewa mbere na mbere umutware w\u2019I bwami kumuhagararira mu Bushiru.Ariko mu bo yohereje nta n\u2019umwe wahatuye. -Ikirangirire Kigeri IV Rwabugiri yarambagiye inshuro ebyiri u Bushiru n\u2019abantu be,u Bushiru bumwakirana amashyi n\u2019impundu ,ariko nyuma bukomeza kwiyobokera Nyamakwa. -U Rwanda rumaze kuba urw\u2019abazungu, mu mwaka w\u20191924 Ababiligi nibwo bategetse Nyangezi kujya kubatwarira u Bushiru ,bo na Musinga babwomekaho Ubwanamwari. <\/p>\n<p>{{Abami b\u2019Impinga}}<\/p>\n<p>Mu mpugu za kera z\u2019u Rwanda ubuhanuzi bw\u2019abupfumu bwari bufite umwanya ukomeye mu mibereho no mu migenzereze ya rubanda.Bamwe mu Bami ba kera abantu babakekagaho kuba abana b\u2019Imana n\u2019intumwa zayo.Iyo mvugo yogeye cyane cyane ku Bami b\u2019Ababanda b\u2019I Nduga n\u2019Abakoma bo mu Marangara,bari abapfumu bamamaye.<\/p>\n<p>\u2022 Nkoma wa Nkondogoro ubyara Abakoma yari umupfumu w\u2019icyatwa wo mu Marangara (Komini Mushubati,ubu ni mu Karere ka Muhanga ).<\/p>\n<p>\u2022 Mashira wa Nkuba ya Sabugabo yari Umwami akaba n\u2019umupfumu w\u2019ikirangirire w\u2019I Nduga y\u2019Ababanda.Impinga ye yari izwi hose .Mibambwe Mutabazi yaramwitabaje ku gitero cya kabiri cy\u2019Abanyoro Mashira amuhanurira[Intsinzi z\u2019Abanyoro].Nduga yari yiganjemo ubwoko bukomeye bw\u2019Ababanda ,akaba ari nayo mpamvu bahitaga \u2018\u2019Nduga nkuru ya Kibanda\u2019\u2019 Ingabe yabo ikaba Nyabihinda. <\/p>\n<p>Ababanda nibo umukurambere BGAYI witiriwe KABGAYI akomokamo (Kabgayi=Agasozi ka BGAYI) Bakaba barahitaga \u2018\u2019Inteko ya Bene \u2013Impinga \/Amayira y\u2019Imana ni amabanga!\u2019\u2019 <\/p>\n<p>{{Abami b\u2019imvura}}<\/p>\n<p>Abavubyi babaga ari abantu babashaga kugwisha imvura iyo yabaga yahagamye,no kuyica iyo yabaga yaciye ibintu,rubanda bagahonga amasororo kugirango abavubyi bakunde bamanure imvura cyangwa se kugirango batume yohoka. Umuvubyi yavubaga imvura ahuhera mu museke ukavuga Nk\u2019inkokera , ngo ubwo arahamagara imvura cyangwa ngo arayica. Abavubyi bo ha mbere bavugwaga cyane ni Ndagano wo mu Bukunzi ho mu Kinyaga watanze mu w\u20191923, n\u2019ab\u2019 I Tumba mu Busigi hateganye n\u2019Umusezero wa Kayenzi hakurya ya Rurinda. Abavubyi b\u2019I Busigi bagiraga amazina y\u2019icyubahiro: <\/p>\n<p>\u2022\tNyamikenke <\/p>\n<p>\u2022\tMinyaruko <\/p>\n<p>\u2022\tNyamigezi. Ingabe yabo yari Nyamuganza <\/p>\n<p>{{Abami b\u2019amatungo}}<\/p>\n<p>Abami b\u2019imbuto n\u2019amatungo,umurwa wabo wari Suti mu Bunyambiriri;igihugu bagengaga kikaba Itabire \u2013Bunyambiriri.Ikirangabwoko cyabo cyari Inumvu 3 z\u2019Inumbiri: <\/p>\n<p>\u2022\tGitare <\/p>\n<p>\u2022\tBihogo <\/p>\n<p>\u2022\tBusarure <\/p>\n<p>Abami b\u2019imbuto n\u2019amatungo bagiraga imihango yo guhosha ibyorezo by\u2019indwara n\u2019inzara.Bagiraga amazina y\u2019icyubahiro cy\u2019ubwami: <\/p>\n<p>\u2022\tGisurere <\/p>\n<p>\u2022\tTegera <\/p>\n<p>\u2022\tRukambura <\/p>\n<p>Ingabe yabo yari Nkunzurwanda. Mu bami b\u2019imbuto n\u2019amatungo ,uzwi cyane mu mateka ni Batsinda Gisurere IV (watanze yarabatijwe Ildephonse ) mu w\u20191983.Yari atuye I Nyamirishyo h\u2019I Suti ya Banege ,mu Bunyambiriri. Hari n\u2019abahoryo bamwe na Batsinda :Muhumuza wari utuye I Muyange h\u2019I Kinunu mu Kanage ,na Rwanyange wari utuye I Gihara h\u2019I Mabanza mu Bwishaza.Muhumuza yategekaga Akanage ,naho Rwanyange agategeka Ubwishaza. Umwuga w\u2019Abami b\u2019imbuto n\u2019amatungo wari uwo: <\/p>\n<p>\u2022\tGutanga amasubyo yo kuvura amahumane <\/p>\n<p>\u2022\tGutanga ibyuhagiro by\u2019inka n\u2019imyaka <\/p>\n<p>\u2022\tGutanga imvura yarabuze,abahinzi bakazana amasororo, bagahabwa ibyuhagiro by\u2019imbuto,imyaka ikagera i mushike. <\/p>\n<p>\u2022\tKuvuma inzige n\u2019ubundi busimbabutera mu myaka bukayangiza nka za Kagungu <\/p>\n<p>Abo bami babitaga Abahinza kuko bitaga ku matungo no ku myaka ya rubanda,ariko iyo mvugo yogeye ku ngoma Nyiginya.<br \/>\nMu nkuru itaha ikubiye muri iyi ngingo nkuru \u201cIngoma-Ngabe\u201d tuzabageza inkuru ivuga \u201cIngabe Nyiginya\u201d.<\/p>\n<p>{{   Inganzo z\u2019Abanditsi twisunze}}<\/p>\n<p>&#8211; Ingoma I Rwanda  : (Padiri .SIMPENZWE Gaspard ,1992)      <\/p>\n<p> {Twandikire kuri: umusizinsanze@yahoo.com}<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>{Nk&#8217;uko twabibateguje mu gice cya cumi na Gatanu, tugiye kwinjira mu gice cy\u2019amateka maremare y\u2019Iremwa ry\u2019Ingoma.Amateka n\u2019imiterere y\u2019ingoma tukaba tugiye kuyava i muzi tukazayagera i muzingo. Tugiye gutangira ku ngingo nkuru twise \u201cIngoma-Ngabe\u201d izagira ingingo nto nyinshi zizagenda zisobanura Ingoma n\u2019umwanya yari ifite mu Rwanda rwo ha mbere.Tugiye kurebera hamwe agace gato kitwa\u201cIngabe z\u2019Abahinza.\u201d} Wifuza [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"archived_slugs":[],"footnotes":"","igh_game_id":0},"categories":[9149],"tags":[16770],"byline":[12907],"hashtag":[],"class_list":["post-20784","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-amateka","tag-homenews","byline-nsanzabera-jean-de-dieu"],"bylines":[{"id":12907,"name":"NSANZABERA Jean de Dieu","slug":"nsanzabera-jean-de-dieu","description":"","image":{"id":0,"url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&f=y&r=g","alt":"Default avatar","title":"Default avatar","caption":"","mime_type":"image\/jpeg","sizes":[]},"user_id":3076,"twitter_handle":""}],"contributors":[{"id":12907,"name":"NSANZABERA Jean de Dieu","slug":"nsanzabera-jean-de-dieu","description":"","image":{"id":0,"url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&f=y&r=g","alt":"Default avatar","title":"Default avatar","caption":"","mime_type":"image\/jpeg","sizes":[]},"user_id":3076,"twitter_handle":""}],"featured_image":null,"live_coverage":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20784","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20784"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20784\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20784"},{"taxonomy":"byline","embeddable":true,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/byline?post=20784"},{"taxonomy":"hashtag","embeddable":true,"href":"https:\/\/next.igihe.com\/kinyarwanda\/wp-json\/wp\/v2\/hashtag?post=20784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}